Το διαδίκτυο ως μέσο αντιπληροφόρησης

Από τον απολογισμό του Indymedia Θεσσαλονίκης δεν θα μπορούσε να λείπει μια κριτική αποτίμηση του διαδικτύου ως μέσο αντιπληροφόρησης. Τα Indymedia Θεσσαλονίκης και Αθήνας ήταν μια από τις πρώτες απόπειρες στην Ελλάδα να υπάρξει ένας τόπος αντιπληροφόρησης, ενημέρωσης και συζήτησης στο διαδίκτυο. Ας δούμε κάποια συμπεράσματα σχετικά με το μέσο, μετά από μια περίοδο 3 και πλέον ετών λειτουργίας.

Το πρώτο μεγάλο πλεονέκτημα του διαδικτύου, και ένας από τους λόγους που συνέβαλαν στο να ξεκινήσει αυτό το εγχείρημα, είναι η μεγάλη εμβέλεια του μέσου. Η εμβέλεια του διαδικτύου δεν περιορίζεται από την ισχύ καποιου πομπού, με μια απλή σελίδα έχεις πρόσβαση σε δυνητικό κοινό σε όλον τον πλανήτη. Φυσικά, δεν έχουν όλοι πρόσβαση στο διαδίκτυο. Αυτός πιθανόν να είναι και ένας από τους λόγους που δεν καταφέραμε να έχουμε σοβαρή επαφή με το αγωνιστικό κομμάτι της κοινωνίας, το οποίο συνήθως έχει από μικρή έως καμία επαφή με το ίντερνετ. Από την άλλη, όλο και περισσότερος κόσμος χρησιμοποιεί υπολογιστή και το ποσοστό των χρηστών ανεβαίνει καθημερινά. H δημιουργία από το Indymedia Θεσσαλονίκης του Εργαστηρίου Υπόγειας Αντιπληροφόρησης ήταν μια προσπάθεια να προσφερθεί πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο. Μια άλλη προσπάθεια στην ίδια κατεύθυνση ήταν και η περιοδική έκδοση ενός εντύπου με τις σημαντικότερες ειδήσεις που είχαν φιλοξενηθεί στη σελίδα μας, το οποίο μοιραζόταν στο δρόμο. Η σελίδα πάντως προσέφερε την ευκαιρία σε πολύ κόσμο που δεν είχε άμεση επαφή με το «χώρο» να έχει άμεση και συνεχή ενημέρωση για γεγονότα, δράσεις και εκδηλώσεις, και να μπορεί να συνεισφέρει σε συζητήσεις πάνω σε διάφορα θέματα, από το σπίτι του. Το Indymedia ήταν ένα παράθυρο στον κόσμο για άτομα που ζουν στην επαρχία ή στο εξωτερικό, αλλά και για άτομα διαφορετικής ηλικίας ή ιδεολογίας που όμως ενδιαφέρονταν να ενημερώνονται για τις εξελίξεις με έναν αδιαμεσολάβητο τρόπο. Ήταν τελικά μια σοβαρή πηγή ενημέρωσης έξω από τα θεσμικά μήντια (τα οποία αποδείχτηκε ότι διαβάζουν Indymedia πολύ τακτικά, και ειδικά σε περιόδους κρίσεων?) για τον καθένα/καθεμιά που ήθελε να την ψάξει λίγο παραπάνω. Ίσως αυτή να μην ήταν εξαρχής μια από τις κύριες στοχεύσεις του εγχειρήματος, ήταν πάντως σίγουρα μια από τις σημαντικές κατακτήσεις του, και ίσως θα μπορούσε (ή και να μπόρεσε?) να αποτελέσει την αφορμή για κάποιους να ασχοληθούν σοβαρά με κάποια πράγματα και σε ένα άλλο, πιο συλλογικό επίπεδο.

Κάτι ακόμα που πρέπει να αναφερθεί είναι ότι την εποχή που ξεκίνησε αυτό εδώ το εγχείρημα, η ανάγκη για πληροφόρηση για γεγονότα σε άλλα σημεία του πλανήτη ήταν επιτακτική. Τα «κίνηματα» της αντιπαγκοσμιοποιήσης ήταν στα φόρτε τους, λίγο μετά τη Γένοβα, και υπήρχε η ανάγκη για ένα δίαυλο επικοινωνίας, δικτύωσης και συντονισμού με τον υπόλοιπο κόσμο, σε σχέση με τα παγκόσμια ραντεβού αλλά και έξω από αυτά.

Ένα άλλο πλεονέκτημα του μέσου είναι το χαμηλό κόστος. Είναι πολύ πιο εύκολο και φτηνό να στήσεις και να συντηρήσεις μια ιστοσελίδα από ότι ένα ραδιοφωνικό σταθμό ή ένα έντυπο. Με πολύ λίγα χρήματα και λίγη προσωπική δουλειά μπορεί να στηθεί μια σοβαρή ιστοσελίδα αντιπληροφόρησης, με δυνατότητες να συνδυαστεί η είδηση με οπτικό, ακουστικό και άλλο υλικό.

Από την άλλη, ένα προβληματικό σημείο στη χρήση του διαδικτύου είναι ακριβώς η ατομικότητα του μέσου. Όποιος που μπαίνει στο Indymedia για να ενημερωθεί, το κάνει μόνος του, πίσω από την οθόνη του υπολογιστή του. Δεν υπάρχει καμιά συλλογικότητα και συμμετοχή, και η ενημέρωση μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε παθητική κατανάλωση πληροφοριών. Στην τελική, όσο πιο ενεργητικό και να είναι το μέσο από την τηλεόραση, μια οθόνη είναι και θα είναι πάντα μια οθόνη. Έτσι αναπτύχθηκε και μέσα στο Indymedia μια ομάδα χρηστών οι οποίοι κολλημένοι στην οθόνη αμπελοφιλοσοφούσαν και αλληλοβρίζονταν για οποιοδήποτε θέμα έπεφτε στην αντίληψή τους, «πνίγοντας» τις ειδήσεις και συζητήσεις σε έναν ωκεανό από κουτσομπολιά. Με το συγκεκριμένο θέμα θα ασχοληθούμε αναλυτικά αργότερα.

Τέλος, υπάρχει και το ζήτημα της συντήρησης και ενημέρωσης της σελίδας. Η σελίδα του Indymedia αποτελείται από τρεις διαφορετικές ενότητες. Στην αριστερή στήλη υπάρχουν links για το αρχείο του Indymedia και άλλα Indymedia, η δεξιά στήλη φιλοξενεί την ελεύθερη δημοσίευση, όπου καθένας/μια μπορεί να δημοσιεύσει ειδήσεις και άρθρα και στην κεντρική στήλη υπάρχουν σημαντικά θέματα και γεγονότα. Στην ουσία τα κεντρικά θέματα απαρτίζονται σε μεγάλο βαθμό από links σε δημοσιεύσεις στη δεξιά στήλη και άλλες πηγές πληροφόρησης. Θεωρητικά, η δουλειά της διαχειριστικής ομάδας αποτελείται επί το πλείστον από τη διαχείριση της δεξιάς στήλης (κοψίματα, τεχνικά θέματα κλπ) και την ανάδειξη θεμάτων από τη δεξιά στήλη στην κεντρική, πιθανόν και με κάποια παραπάνω συλλογή πληροφοριών. Στην πράξη, όταν η σελίδα ξεκίνησε, η πλειονότητα των άρθρων και ειδήσεων προερχόταν από τα μέλη της διαχειριστικής συνέλευσης. Κάτι τέτοιο ήταν φυσικό, μια και το μέσο ήταν καινούριο και άγνωστο στον πολύ κόσμο. Όταν όμως δεν υπάρχει ανταπόκριση και ενεργή συμμετοχή των χρηστών στη σελίδα, αυτό το «κυνήγι της επικαιρότητας» είναι φυσικό να προκαλέσει κούραση και απογοήτευση. Ενώ στη αρχή τα κεντρικά θέματα συζητιόνταν και φτιάχνονταν συλλογικά, με την πάροδο του χρόνου, και ειδικά μετά τον Ιούνη του 2003, η συνέλευση ατόνησε με αποτέλεσμα η ενημέρωση της σελίδας να γίνεται εργαλειακά και πρωτοβουλιακά και όχι συλλογικά. Αυτός ήταν και ένας από τους βασικούς λόγους που τελικά πάρθηκε η απόφαση να «κλείσουμε».

Για να πετύχει ένα τέτοιο εγχείρημα διαδραστικής αντιπληροφόρησης, η διαχειριστική ομάδα της σελίδας θα πρέπει να είναι ακριβώς αυτό, να διαχειρίζεται δηλαδή τη σελίδα και όχι να τη συντηρεί και να την ενημερώνει μόνη της, έτσι ώστε κάποιοι να μπορούν να ενημερώνονται. Η σελίδα θα πρέπει να είναι «ζωντανή» δημιουργώντας μια, έστω και δικτυακή, κοινότητα, ενεργοποιώντας όσο το δυνατό περισσότερο κόσμο να ασχοληθεί με την αντιπληροφόρηση. Αυτό θα πει αδιαμεσολάβητη αντιπληροφόρηση από τους δρόμους.